Struktura finansowa a wartość firmy

Ogólnym celem przedsiębiorstwa jest jego przetrwanie i rozwój. Pochodną tak sformułowanego celu jest maksymalizacja wartości podmiotu gospodarczego.

Przez wartość jednostki należy rozumieć sumę rynkowej wartości jej kapitałów własnych i obcych (Pluta 1995, s. 50). Wartość przedsiębiorstwa może być również rozpatrywana w ujęciu księgowym. Różnicę między rynkową, a księgową wartością przedsiębiorstwa określa się mianem wartości firmy. Bierze ona pod uwagę pozycję rynkową i renomę podmiotu (Marcinkowska 2000, s. 31). Zgodnie z art. 33 ust. 4 ustawy o rachunkowości wartość firmy stanowi różnica między ceną nabycia przedsiębiorstwa, a niższą od niej wartością godziwą przejętych aktywów netto (odpowiadających wartościowo kapitałowi własnemu). Jeżeli cena nabycia jest niższa od wartości godziwej przejętych aktywów netto, wówczas różnica stanowi ujemną wartość firmy. Wartość firmy znajduje odzwierciedlenie w bilansie jednostki po stronie aktywów (dodatnia wartość firmy) lub pasywów (ujemna wartość firmy).

Odpisy amortyzacyjne

Od wartości firmy przedsiębiorstwo dokonuje odpisów amortyzacyjnych przez okres jej ekonomicznej użyteczności. Jeżeli nie można wiarygodnie oszacować okresu ekonomicznej użyteczności, wówczas okres dokonywania odpisów amortyzacyjnych wartości firmy nie może być dłuższy niż 5 lat. Odpisów amortyzacyjnych dokonuje się metodą liniową i zalicza się je do pozostałych kosztów operacyjnych. Nadwyżkę wartości godziwej aktywów netto spółki przejętej nad ceną przejęcia, czyli ujemną wartość firmy, do wysokości nieprzekraczającej wartości godziwej nabytych aktywów trwałych, z wyłączeniem długoterminowych aktywów finansowych notowanych na regulowanych rynkach, przedsiębiorstwo powinno zaliczać do rozliczeń międzyokresowych przychodów przez okres będący średnią ważoną okresu ekonomicznej użyteczności nabytych i podlegających amortyzacji aktywów. Ujemna wartość firmy w wysokości przekraczającej wartość godziwą aktywów trwałych, z wyłączeniem długoterminowych aktywów finansowych notowanych na regulowanych rynkach, zaliczana jest natomiast do przychodów na dzień połączenia. Ujemna wartość firmy odpisywana jest w pozostałe przychody operacyjne do wysokości, w jakiej dotyczy oszacowanych w sposób wiarygodny przyszłych strat i kosztów, ustalonych przez podmiot przejmujący na dzień połączenia, niestanowiących jednak zobowiązania. Odpis ten następuje w tym okresie sprawozdawczym, w którym straty i koszty wpływają na wynik finansowy (art. 44b ust. 10–12 ustawy o rachunkowości). Wysoka wartość rynkowa przedsiębiorstwa oznacza większe możliwości pozyskiwania na korzystnych warunkach (po niższych kosztach) środków finansowych na dalszy jego rozwój (Pluta 1995, s. 44).

Czynniki wpływające na wartość podmiotu

Wartość podmiotu uwarunkowana jest wieloma czynnikami, takimi jak: zaangażowany w firmie kapitał, zmiany jej struktury kapitałowej (rozpatrywanej jako stosunek kapitałów obcych do sumy kapitałów własnych i obcych), koszt zaangażowanego kapitału, kategorie emitowanych papierów wartościowych, odzwierciedlające kapitał własny i obcy, czy środki pieniężne będące w dyspozycji przedsiębiorstwa (Billingsley, Smith, Lamy 1994, s. 515; Dudycz 2005, s. 23).

Kluczową determinantą wartości jednostki, decydującą o racjonalnym wykorzystaniu zasobów kapitałowych, jest jej struktura finansowa, a w konsekwencji związany z jej doborem koszt zainwestowanego kapitału (wpływający na efektywność przyjętego programu rozwoju danego podmiotu). Wielkości te ulegają zmianom, w zależności od fazy cyklu życia danego przedsiębiorstwa. W każdej fazie cyklu swojego życia firmy osiągają optymalną strukturę kapitałową (czyli taki układ pasywów bilansu, który minimalizuje średni ważony koszt kapitału jednostki, przy równoczesnej maksymalizacji jej rynkowej wartości), uzależnioną od zastosowanej strategii finansowania działalności. Według teorii uwzględniającej fazy cyklu życia firmy, jej zadłużenie wzrasta wraz z wychodzeniem z wczesnych etapów życia (fazy powstawania i wzrostu), osiągając punkt kulminacyjny w fazie dojrzałości i spada w fazie schyłkowej. Wiąże się to z ryzykiem finansowym towarzyszącym finansowaniu długiem (koszty obsługi kapitału obcego). Zaciągnięty kapitał obcy z jednej strony pozwala bowiem przedsiębiorstwu korzystać z dobrodziejstwa odsetkowej tarczy podatkowej i wynikającej z niej dźwigni finansowej. Dodatni efekt dźwigni finansowej determinuje wzrost rentowności kapitału własnego, a tym samym implikuje wzrost wartości podmiotu w przypadku, gdy rentowność kapitału ogółem będzie wyższa od stopy oprocentowania długu. Z drugiej jednak strony, wzrost udziału zobowiązań wiąże się ze wzrostem ryzyka finansowego, co przekłada się na wzrost kosztu kapitału obcego (Sierpińska, Jachna 2005, s. 311). Nadmierne zadłużenie stwarza niebezpieczeństwo bankructwa wskutek utraty przez przedsiębiorstwo płynności finansowej, czyli zdolności do terminowego regulowania bieżących zobowiązań (Sierpińska, Wędzki 2010, s. 7).